Eyyühe'l-veled
مقدمه گردآورنده
هذا الرسالة من انشاء
الامام حجةالاسلام محمد بن محمد بن محمد الغزالی الطوسی،
روح الله روحه وطيب تربته.
رب وفق وتم بالخير
بدان که يکی از جملة شاگردان و تلميذان خواجة امام حجةالاسلام محمد الغزالی، قدس الله روحه العزيز، بعد از آن که در خدمت وی سالها علم خوانده بود و از هر علمی بهرة تمام حاصل کرده، روزی با خويش انديشه کرد که: «من سالها رنج بردم و علم بسيار از هر نوعی حاصل کردم، و تا کنون ندانم که از اين علمها کدام نافع خواهد بود و دستگير من خواهد گشت و در گور مونس من باشد و چراغ گور و عرصات من خواهد گرديد، و کدام نافع من نخواهد بود تا ترک کنم و از آن دور باشم که پيغامبر، صلی الله عليه وسلم، از آن با پناه خدای تعالی رفتهاست و گفته: اعوذ بک من علم لاينفع».
پس چند روز در اين انديشه بود، بهعاقبت اين اشکال بهحکم استفتا بهخدمت خواجة امام حجةالاسلام نوشته با چند مسئلة ديگر و التماس نصيحتی نيز بکرد و دعائی استدعا نمود که پيوسته خواند و گفت: «اگر چه مولانا در جواب اين ملتمسها کتب بسيار ساخته چون احيا و کيميا و جواهر القرآن و منهاج السنة و ديگر رسالهها، اما اين ضعيف چيزی ميخواهد که يک تا کاغذ باشد تا پيوسته مطالعه کند و بهعمل آورد».
پس حجةالاسلام در جواب او اين فصل نوشت. و من الله الاعانة
بسم الله الرحمن الرحيم
رب، زدني علما نافعا
۱ بدان، ای فرزند عزيز و ای دوست مخلص، أطال الله بقاءک فيطاعته وسلک بک سبيل أحبائه، که منشور نصيحتها از حضرت محمد رسول الله، عليه السلام، بود. و هر نصيحتی که نه از حضرت وی نويسند /92/ و فرمايند، فايدة بيش از پيش ندهد. و بسی نصيحتها و نامهها که از آن حضرت بهعالميان نوشتهاند و فرمودهاند. اگر از آن نصيحتها چيزی بهتو رسيدهاست، ترا بهنصيحت من چه حاجت است؟ و اگر از آن نصيحتها چيزی بهتو نرسيدهاست، پس با من بگوی که تحصيل چند سالة تو خود چيست؟
۲ ای فرزند، از نصيحتها که آن حضرت بهعالميان فرمودهاند، يکی - اين است که: «علامة إعراض الله تعالى من العبد إشتغاله بما لا يعنيه». «وإن امرؤ ذهب ساعة من عمره في غير ما خلق له لحري ان يطول عليه حسرته». «ومن جاوز الأربعين ولم يغلب خيره شره، فليستجهز جهازا إلى النار». جهان را اين نصيحت و موعظت کفايت است.
۳ ای فرزند، نصيحت کردن - آسان است. دشواری - در قبول کردن است، زيرا که طعم نصيحت در کام هواپرستان - تلخ است. و مشتهيات محبوب ايشان علیالخصوص بر کسی که بهطلب علوم رسمی و فضل و هنر دنيوی مشغول است، همچون آن فرزند، زيرا که طالب علم پندارد که علم مجرد وسيلت وی خواهد بود و نجات و خلاص و رستگاری در تحصيل علم است و بس، و از عمل خود مستغنی است و او را بهعمل حاجت نيست. و اين خود - اعتقادی بد است و مذهب فلاسفه است. ای سبحان الله العظيم، آخر اين قدر نداند که چون علم حاصل کند و بدان عمل نکند، حجت بر وی مؤکدتر گردد. و خبر ندارد که رسولالله، صلی الله عليه وآله وسلم، ميگويد: «أشد الناس عذابا يوم القيامة عالم لا ينفعه الله بعلمه».