Abdest Nasıl Alınır? Abdestin Farzları, Sünnetleri ve Adım Adım Yapılışı

Abdest; Besmele ile başlanıp elleri, ağzı ve burnu yıkadıktan sonra sırasıyla yüzün, dirseklerle birlikte kolların yıkanması, başın meshedilmesi ve topuklarla birlikte ayakların yıkanmasıyla alınır. Bu dört yıkama-mesh (yüz, kollar, baş mesh, ayaklar) abdestin farzıdır; her uzvu üçer kez yıkamak ise sünnettir.

Abdest nedir, neden alınır?

Abdest, namaz başta olmak üzere bazı ibadetlerin geçerli olması için yapılan, belirli uzuvların su ile yıkanıp meshedilmesinden ibaret bir temizliktir. Yalnızca bedeni değil, insanın iç dünyasını da arındıran bir hazırlıktır; mü'min, Rabbinin huzuruna çıkmadan önce hem maddî hem manevî olarak temizlenir. Onun için abdest, çoğu zaman "namazın anahtarı" diye anılır.

Abdestin namaz için şart olduğu Peygamberimizin (s.a.s.) şu sözüyle açıkça bildirilir: "Abdesti bozulan kimsenin, abdest almadıkça namazı kabul edilmez." (Buhârî, Vudû' 2; Müslim, Tahâret 2). Bu yüzden abdesti doğru almayı öğrenmek, namazı öğrenmenin ilk basamağıdır.

Abdestin Kur'an'daki delili

Abdestin farz oluşu doğrudan Kur'an âyetiyle sabittir. Hangi uzuvların yıkanıp meshedileceği de bu âyette tek tek sayılır:

يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُٓوا اِذَا قُمْتُمْ اِلَى الصَّلٰوةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَاَيْدِيَكُمْ اِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُؤُ۫سِكُمْ وَاَرْجُلَكُمْ اِلَى الْكَعْبَيْنِ

"Ey iman edenler! Namaza kalkacağınız zaman yüzlerinizi ve dirseklere kadar ellerinizi (kollarınızı) yıkayın. Başlarınızı meshedin, topuklara kadar ayaklarınızı da (yıkayın)." (Mâide, 5/6)

Bu âyette geçen dört uzuv — yüz, kollar, baş ve ayaklar — abdestin farzlarını oluşturur. Peygamberimiz (s.a.s.) ise bu farzların etrafına, abdesti tamamlayan güzel uygulamaları, yani sünnetleri eklemiştir.

Abdestin farzları nelerdir?

Yaygın fıkhî anlayışta abdestin farzı dörttür. Bunlardan biri eksik kalırsa abdest geçerli olmaz:

• Yüzü yıkamak: Alında saçın bittiği yerden çene altına, iki kulak yumuşağı arasına kadar olan bölge bir kez tam olarak yıkanır.
• Kolları dirseklerle birlikte yıkamak: Parmak uçlarından dirseklere kadar; dirsekler de bu yıkamaya dâhildir.
• Başı meshetmek: Başın en az dörtte birinin ıslak elle meshedilmesi farzdır.
• Ayakları topuklarla birlikte yıkamak: Parmak uçlarından topuk kemiklerine kadar; topuklar da yıkamaya dâhildir.

Görüldüğü gibi farz olan, her uzvu bir kez hakkıyla yıkamaktır. Üçer kez yıkamak ve aşağıda sayacağımız diğer incelikler ise sünnet kapsamındadır.

Abdest nasıl alınır? Adım adım yapılışı

Peygamberimizin (s.a.s.) tarif ettiği abdest, farzları içine alacak şekilde şu sıra ile alınır. Bu sıraya uymak hem sünnete uygundur hem de hiçbir uzvun atlanmamasını sağlar:

1. Önce kalpten niyet edilir ("Niyet ettim Allah rızası için abdest almaya") ve "Bismillâhirrahmânirrahîm" denir.
2. Eller bileklere kadar üç kez yıkanır; parmak araları ovuşturulur.
3. Sağ avuçla ağıza üç kez su alınıp çalkalanır (mazmaza). Oruçlu değilsek boğaza doğru iyice ulaştırılır.
4. Burna üç kez su çekilip sümkürerek temizlenir (istinşak).
5. Yüz, alında saç bitiminden çene altına kadar üç kez yıkanır. (Farz)
6. Sağ kol dirsekle birlikte üç kez, ardından sol kol dirsekle birlikte üç kez yıkanır. (Farz)
7. Eller ıslatılıp başın tamamı bir kez meshedilir. (En az dörtte biri farz, tamamı sünnet)
8. Aynı ıslaklıkla kulakların içi ve dışı, ardından boyun meshedilir. (Sünnet)
9. Sağ ayak topukla birlikte, sonra sol ayak topukla birlikte üçer kez yıkanır; parmak araları sol elin küçük parmağıyla hilâllenir. (Farz)

Abdest bittikten sonra kıbleye dönüp kelime-i şehâdet getirmek ve kısa bir dua etmek güzeldir. Nitekim Peygamberimiz (s.a.s.) abdestin ardından şehâdet getiren kimseye cennetin sekiz kapısının açılacağını müjdelemiştir (Müslim, Tahâret 17).

Abdestin sünnetleri ve fazileti

Abdestin sünnetleri, onu hem daha sevaplı hem daha eksiksiz hâle getirir. Besmele ile başlamak, niyet etmek, elleri bileklere kadar yıkamak, ağıza ve burna su vermek, sakalı ve parmak aralarını hilâllemek, her uzvu üçer kez yıkamak ve uzuvları sırayla (tertip ile) yıkamak bunların başında gelir. Sağdan başlamak ve uzuvlar kurumadan abdesti tamamlamak da gözetilen güzelliklerdendir.

Abdestin değeri yalnızca bir hazırlık olmasından ibaret değildir; başlı başına bir arınmadır. Peygamberimiz (s.a.s.) bu inceliği şöyle özetler:

اَلطُّهُورُ شَطْرُ الْاِيمَانِ

"Et-tuhûru şatru'l-îmân."

"Temizlik imanın yarısıdır." (Müslim, Tahâret 1)

Bir başka rivayette ise Hz. Osman'a (r.a.) güzelce abdest alıp gösterdikten sonra şöyle buyurmuştur: "Kim benim şu abdestim gibi abdest alır, sonra iki rekât namaz kılar ve bu sırada içinden dünyevî bir şey geçirmezse, geçmiş günahları bağışlanır." (Buhârî, Vudû' 24; Müslim, Tahâret 3). Demek ki düzgün alınan bir abdest, küçük günahları silen bir rahmet kapısıdır.

Abdesti bozan şeyler

Abdesti bozan başlıca durumlar şunlardır: önden ve arkadan çıkan idrar, dışkı ve yellenme; vücuttan akan kan, irin gibi necis sıvılar; ağız dolusu kusmak; bayılmak, sarhoş olmak veya yatarak-dayanarak uyumak; namazda sesli gülmek. Bu hâllerden biri gerçekleşince, yeni bir ibadet için tekrar abdest almak gerekir.

Buna karşılık çoğu kişinin tereddüt ettiği bazı şeyler abdesti bozmaz: küçük bir uyuklama, tükürükte eser miktarda kan görülmesi, deri yüzeyinde çıkıp akmayan kan, ya da sadece kötü bir söz söylemek abdesti gidermez (söz günah olsa da abdest durur). Tereddüt edildiğinde aslolan, abdestin var sayılmasıdır; çünkü kesin olan, şüpheyle bozulmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Abdest nasıl alınır?

Besmele ve niyetle başlanır; eller, ağız ve burun yıkanır. Ardından yüz, dirseklerle birlikte önce sağ sonra sol kol üçer kez yıkanır; baş, kulaklar ve boyun meshedilir; topuklarla birlikte önce sağ sonra sol ayak üçer kez yıkanır. Bu sıra hem sünnete uygundur hem de hiçbir uzvun atlanmamasını sağlar.

Abdestin farzları kaç tanedir?

Yaygın fıkhî anlayışta abdestin farzı dörttür: yüzü yıkamak, dirseklerle birlikte kolları yıkamak, başın en az dörtte birini meshetmek ve topuklarla birlikte ayakları yıkamak. Bu dördünden biri eksik kalırsa abdest geçerli olmaz.

Her uzvu üç kez yıkamak farz mı?

Hayır. Âyet ve hadislerden anlaşıldığına göre yıkanması gereken uzuvları birer kez yıkamak farz, üçer kez yıkamak ise sünnettir. Üç defadan fazla yıkamak ise israf sayıldığı için hoş görülmemiştir.

Abdesti bozan şeyler nelerdir?

İdrar, dışkı ve yellenme; vücuttan akan kan ve irin; ağız dolusu kusmak; bayılmak, sarhoşluk ve uzanarak uyumak; namazda sesli gülmek abdesti bozar. Bu durumlardan biri olunca yeniden abdest almak gerekir.

Abdest alırken niyet ve Besmele şart mı?

Niyet ve Besmele abdestin sünnetlerindendir; farz değildir. Yani unutulduğunda abdest yine geçerli olur. Ancak her ikisini de yapmak hem sünnete uymak hem de abdesti sevap bakımından bereketlendirmek demektir.