Akika Kurbanı Nedir? Ne Zaman ve Nasıl Kesilir?

Akika, yeni doğan bir çocuğa şükür olarak Allah rızası için kesilen kurbandır. En faziletli zamanı doğumun yedinci günüdür; o gün kesilir, bebeğin saçı tıraş edilir ve ismi konur. Yedinci gün kaçırılırsa daha sonra da kesilebilir. Hükmü mezheplere göre sünnet ya da müstehap olup, çocuğa yapılan güzel bir şükür ibadetidir.

Bir bebeğin dünyaya gelişi, bir ailenin yaşayabileceği en büyük sevinçlerdendir. İşte akika kurbanı, bu sevinci Rabbimize şükre çeviren güzel bir gelenektir. Peki akika tam olarak nedir, ne zaman ve nasıl kesilir, eti ne yapılır? Aşağıda hepsini sade bir dille ve kaynaklarıyla anlatıyoruz.

Akika Kurbanı Nedir?

Sözlükte akika, yeni doğan çocuğun başındaki ilk saç demektir. Dinî anlamda ise çocuğun doğumuna şükür olarak kesilen kurbanı ifade eder; "nesike" adıyla da anılır. Yani akika, bir bebeğin emanet edilmesine karşılık duyulan minneti somut bir ibadete dönüştürmektir.

Çocuk, Allah'ın bize bağışladığı en kıymetli nimetlerden biridir. Her nimet ise şükür ister. Rabbimiz, şükredene nimetini artıracağını şöyle müjdeler:

وَاِذْ تَاَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَاَزٖيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ اِنَّ عَذَابٖي لَشَدٖيدٌ

"Hani Rabbiniz şöyle bildirmişti: 'Andolsun, eğer şükrederseniz elbette size (nimetimi) artırırım. Eğer nankörlük ederseniz hiç şüphesiz azabım çok şiddetlidir.'" (İbrâhim, 7)

Akika, işte bu şükrün bir nişanesidir. Sevincimizi yalnızca kendimize saklamayıp etiyle komşuyu, akrabayı ve ihtiyaç sahiplerini de sevindirmek, çocuğun ömrüne bereket olsun diye yapılan güzel bir başlangıçtır.

Akika Kurbanının Dayandığı Sünnet

Akikanın aslı, Peygamber Efendimiz'in (s.a.s.) sünnetine dayanır. Semüre b. Cündeb'den (r.a.) rivayet edilen sahih hadiste şöyle buyrulur:

"Her çocuk akîkası karşılığında bir rehinedir. Doğumunun yedinci gününde onun için (akîka) kesilir, başı tıraş edilir ve kendisine isim verilir." (Tirmizî, Edâhî 23; Ebû Dâvûd, Dahâyâ 21; Nesâî, Akîka 5)

Hadis-i şerif, akika için en güzel zamanın yedinci gün olduğunu, o gün üç güzel âdetin bir araya geldiğini gösterir: kurbanın kesilmesi, bebeğin saçının kesilmesi ve ona güzel bir ismin verilmesi. Hz. Peygamber'in (s.a.s.) torunları için de akika kestiği rivayet edilmiştir.

Akika Kurbanının Hükmü

Akikanın hükmü mezheplere göre farklılık gösterir; fakat hiçbiri onu gereksiz görmemiş, aksine güzel ve teşvik edilen bir amel saymıştır. Hanefî geleneğinde akika müstehap, yani yapılması güzel görülen bir ibadettir. Âlimlerin büyük çoğunluğu ise onu sünnet olarak değerlendirir.

Dolayısıyla akika bir borç değil, gönülden gelen bir şükür ifadesidir. İmkânı olan ailenin bu güzelliği ihmal etmemesi tavsiye edilir; maddî durumu uygun olmayan kimse içinse herhangi bir günah söz konusu değildir. Din, hiç kimseye gücünün üstünde bir yük yüklemez.

Akika Kurbanı Ne Zaman Kesilir?

En faziletli vakit, hadiste belirtildiği gibi doğumun yedinci günüdür. Bu gün kaçırılırsa, geçmiş âlimlerin bir kısmı on dördüncü ya da yirmi birinci günü, yani yedinin katlarını tavsiye etmiştir. Ancak bu, kesin bir şart değildir.

Yedinci günde kesmeye imkân bulunamazsa, sonradan herhangi bir zamanda da akika kesilebilir. Hatta kişi çocukluğunda kendisi için akika kesilmediğini öğrenirse, büyüdükten sonra kendi adına akika kesmesinde bir sakınca görülmemiştir. Özetle akikada geniş bir kolaylık vardır; aslolan bu güzelliği gücün yettiği bir vakitte yerine getirmektir.

Akika Kurbanı Nasıl Kesilir?

Akika, bayram (udhiyye) kurbanında aranan özellikleri taşıyan bir hayvandan kesilir. Yani koyun, keçi, sığır ya da deve olabilir; sağlıklı, kusursuz ve yaşça uygun olması gerekir. Koyun ve keçi bir çocuk için tek başına yeterlidir; sığır ve devede ise yedi kişiye kadar hisse alınabilir.

Hz. Âişe'den (r.a.) gelen rivayette, erkek çocuk için birbirine denk iki koyun, kız çocuğu için bir koyun kesildiği bildirilir. Bununla birlikte, erkek çocuk için de tek hayvan kesmekle maksat hasıl olur; iki kesmek faziletlidir, şart değildir. Kesim sırasında besmele çekilir ve niyet edilir. Hayvana eziyet etmemek, kesimi ehline yaptırmak dinin temizlik ve merhamet ölçüsünün bir parçasıdır.

Akika Kurbanının Eti Ne Yapılır?

Akika etinin dağıtımı, bayram kurbanına benzer. Bir kısmı pişirilip aile içinde yenebilir, bir kısmı akraba ve komşulara ikram edilir, bir kısmı da ihtiyaç sahiplerine sadaka olarak verilir. Eti aile fertlerinin yemesinde bir engel yoktur; hatta davet verip dostları sofraya buyur etmek güzeldir.

Bayram kurbanından farklı olarak akika, çocuğun doğumuna bağlı bir şükür olduğu için yılın her döneminde kesilebilir. Etin satılmaması, kasaba ücret olarak verilmemesi gibi inceliklerde de udhiyye kurbanıyla aynı edebe riayet edilir.

Akika ile Birlikte Yapılması Güzel Olanlar

Hadiste işaret edildiği üzere, yedinci gün üç güzel uygulama bir araya gelir: bebeğin saçının tıraş edilmesi, ona güzel bir isim verilmesi ve akikanın kesilmesi. Saç tıraşının ardından, saçın ağırlığınca gümüş veya değerinin sadaka olarak verilmesi de tavsiye edilen bir incelik olarak nakledilmiştir. Böylece çocuğun dünyaya gelişi, baştan sona şükür, paylaşma ve hayırla taçlanmış olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Akika kurbanı farz mı?

Hayır, farz değildir. Hanefî geleneğinde müstehap, âlimlerin çoğunluğuna göre ise sünnettir. İmkânı olanın yapması güzeldir; gücü yetmeyen için herhangi bir günah söz konusu değildir.

Akika kurbanı yedinci günü kaçınca ne olur?

Bir şey olmaz. Yedinci gün en faziletli vakittir; kaçırılırsa daha sonra herhangi bir zamanda kesilebilir. Hatta kişi büyüdükten sonra kendi adına bile akika kesebilir. Bu konuda geniş bir kolaylık vardır.

Akika için hangi hayvan kesilir, kaç tane gerekir?

Bayram kurbanında aranan şartları taşıyan koyun, keçi, sığır ya da deve kesilebilir. Bir çocuk için koyun veya keçi tek başına yeterlidir. Rivayette erkek için iki, kız için bir koyun geçer; ancak erkek için de tek kesmekle maksat gerçekleşir.

Akika kurbanının etini aile yiyebilir mi?

Evet. Etin bir kısmı evde yenir, bir kısmı akraba ve komşulara ikram edilir, bir kısmı ihtiyaç sahiplerine verilir. Davet verip ikramda bulunmak da güzeldir. Etin satılmaması gibi inceliklerde udhiyye kurbanıyla aynı edebe uyulur.

Akika ile bayram kurbanı aynı mı?

Hayır. Bayram kurbanı (udhiyye) Kurban Bayramı günlerine ve belirli kişilere bağlıdır; akika ise bir çocuğun doğumuna şükür olarak yılın her zamanı kesilebilen ayrı bir kurbandır. Biri diğerinin yerini tutmaz.