Altının Zekâtı Nasıl Hesaplanır? Nisab, Oran ve Örnek Hesap

Fıkıh kaynaklarına göre 80,18 gram (20 miskal) ve üzerinde altını olan, bu miktarın üzerinden bir hicrî yıl geçen ve temel ihtiyaçları ile borçları dışında bu mala sahip olan Müslüman, altınının kırkta birini (yüzde 2,5) zekât olarak verir. Hesap, elindeki altının güncel değeri üzerinden yapılır.

Gram altının 6.000 lirayı aştığı, bir yılda yüzde kırka yakın değer kazandığı şu günlerde çeyiz sandığındaki bilezikler, düğünde takılan takılar ve yastık altındaki çeyrekler hiç olmadığı kadar kıymetli. Değer büyüyünce sorumluluk da büyüyor. Nitekim son günlerde en çok sorulan dinî sorulardan biri şu: "Benim altınım zekâta girer mi, girerse ne kadar vermem gerekir?"

Zekât kimin üzerine farzdır?

Zekât, İslam'ın beş temel esasından biridir; Kur'an-ı Kerim'de pek çok yerde namazla yan yana anılır: "Namazı kılın, zekâtı verin." (Bakara, 43) Dinen zengin sayılmanın ölçüsü ise nisabdır. Temel ihtiyaçları ve borçları dışında nisab miktarı mala sahip olan her akıllı ve ergen Müslüman, bu malın üzerinden bir hicrî yıl (yaklaşık 354 gün) geçince zekâtla yükümlü olur.

Altın ve gümüş bu konuda özellikle uyarılmıştır. Rabbimiz şöyle buyurur:

وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

"Altın ve gümüşü biriktirip de onları Allah yolunda harcamayanları elem dolu bir azapla müjdele!" (Tevbe, 34)

Peygamber Efendimiz (s.a.s.) de bu ayetin ciddiyetini şöyle haber vermiştir: "Altın ve gümüş sahibi olup da bunların hakkını (zekâtını) vermeyen hiç kimse yoktur ki kıyamet günü bunlar ateşten levhalar hâline getirilip cehennem ateşinde kızdırılarak onun yanları, alnı ve sırtı bunlarla dağlanmasın." (Müslim, Zekât) Zekâtı verilen mal ise bu tehdidin dışındadır; hadisin devamı bunu açıkça belirtir.

Altında nisab: 80,18 gram

Fıkıh kaynaklarında altının nisabı 20 miskal olarak belirlenmiştir; bu da günümüz ölçüsüyle yaklaşık 80,18 grama karşılık gelir. Elindeki altının toplamı bu miktarın altında kalan kişiye -başka zekât malı da yoksa- zekât farz olmaz. Bu sınırı aşan kişi ise tamamının zekâtını verir; yalnızca 80 gramı aşan kısmın değil.

Hesaba katılacak altın için ayar farkı gözetilir: 22 ayar bilezik, 14 ayar kolye gibi takılarda esas olan taşıdıkları has altın değeridir. Pratikte şöyle düşünebilirsiniz: Kuyumcuya bugün satsanız elinize geçecek değer neyse, zekâta esas değer odur. Banka hesabındaki para, döviz ve vadeli mevduat da aynı nisab ölçüsüne göre altınla birlikte toplanarak hesaba dahil edilir.

Adım adım örnek hesap

Diyelim ki bir hanımın 100 gram karşılığı bileziği ve takısı var; borcu yok, bu altınların üzerinden bir hicrî yıl geçmiş. Gram altının 6.000 TL olduğu bir günde hesap şöyle yapılır:

• Altınların toplam değeri: 100 × 6.000 = 600.000 TL
• Zekât oranı: kırkta bir (yüzde 2,5)
• Verilecek zekât: 600.000 ÷ 40 = 15.000 TL

Zekât, para olarak verilebileceği gibi altının kendisinden de verilebilir; ihtiyaç sahibi için hangisi daha faydalıysa o tercih edilmelidir. Ödeme gününde geçerli fiyat esas alınır; fiyatlar gün içinde oynadığı için kişi hesabını verdiği gündeki değere göre yapar.

Ziynet eşyasına zekât düşer mi?

Burada âlimler arasında görüş farkı vardır ve bunu dürüstçe söylemek gerekir. Hanefî mezhebine göre kadının kullandığı bilezik, kolye gibi altın ve gümüş takılar da nisaba ulaşıyorsa zekâta tâbidir; çünkü altın, yaratılışı gereği "artan mal" hükmündedir. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre ise mutat ölçüde kullanılan ziynet eşyasına zekât gerekmez; onlara göre takı, kadın için giyim eşyası gibidir. Türkiye'de yaygın uygulama ve ihtiyata uygun olan, ziynet altınlarının da zekâtını vermektir. Zira ibadetlerde ihtiyat, kalbe en yakın yoldur; verilen zekât hiçbir zaman kayıp değildir.

Kimlere verilir?

Zekâtın verileceği yerler Tevbe sûresinin 60. ayetinde sayılmıştır: yoksullar, düşkünler, borçlular, yolda kalmışlar ve diğerleri. Öncelik; muhtaç akrabalar, komşular ve yakın çevredir. Anne-babaya, dede-nineye, çocuk ve torunlara ve kişinin eşine zekât verilmez; çünkü onların geçimi zaten kişinin sorumluluğundadır. Zekât verirken karşıdakini incitmemek, mümkünse gizli vermek de bu ibadetin edebindendir.

Sıkça Sorulan Sorular

Zekât nisabı kaç gram altındır?

Fıkıh kaynaklarına göre altında nisab 20 miskal, yani yaklaşık 80,18 gramdır. Temel ihtiyaçları ve borçları dışında bu miktar altına (veya o değerde paraya) sahip olan kişi, üzerinden bir hicrî yıl geçince zekât vermekle yükümlü olur.

Kadının bileziklerine zekât düşer mi?

Hanefîlere göre nisaba ulaşan ziynet altınları zekâta tâbidir; diğer üç mezhebe göre mutat ölçüde kullanılan takıya zekât gerekmez. Türkiye'de yaygın olan ve ihtiyata uygun düşen görüş, ziynet eşyasının da zekâtını vermektir.

Zekât hangi fiyattan hesaplanır?

Zekâtın verildiği günde geçerli olan değer esas alınır. Takılarda pratik ölçü, o gün satılsa elinize geçecek bedeldir. Para olarak verilecekse hesap bu değerin kırkta biri üzerinden yapılır.

Zekât ne zaman verilir, belirli bir ayı var mı?

Zekâtın belirli bir ayı yoktur; kişinin nisaba ulaştığı tarihten itibaren hicrî yıl dolunca farz olur. Herkesin kendi "zekât günü" vardır. Ramazan'da vermek yaygın bir güzelliktir ancak yıl dolmuşsa zekât Ramazan beklenmeden verilmelidir; geciktirmek doğru değildir.

Kredi borcu olan kişi altınının zekâtını verir mi?

Borçlar, zekât hesabında maldan düşülür. Borçlar düşüldükten sonra kalan altın ve para nisabın üzerindeyse zekât verilir; altında kalıyorsa zekât farz olmaz. Uzun vadeli borçlarda âlimlerin bir kısmı yalnızca o yıl ödenecek taksitlerin düşülmesini uygun görmüştür.