Dini Nikâh (İmam Nikâhı) Nasıl Kıyılır?

Dini nikâh; evlenecek kadın ve erkeğin, iki şahit huzurunda, birinin "evlenmeyi teklif etmesi" (icap) diğerinin "kabul ediyorum" demesiyle (kabul) kıyılır. Bir mehir belirlenir ve nikâh duası okunur. Geçerli olması için tarafların rızası, şahitler ve evlenmeye engel bir durumun bulunmaması şarttır. Aşağıda her şartı tek tek ve sade bir dille anlatıyoruz.

Yaz ayları, ülkemizde düğünlerin yoğunlaştığı dönemdir. Pek çok genç, "imam nikâhı nasıl kıyılır, neye dikkat etmeliyim?" diye araştırır. Oysa nikâh, dışarıdan göründüğü kadar karmaşık değildir; özünde birkaç sade şarta dayanır. Evliliği, Peygamber Efendimiz (s.a.s.) kendi yoluna nispet etmiş ve değerli bir bağ olarak tarif etmiştir.

Yüce Rabbimiz evliliği, eşler arasına yerleştirdiği huzur ve sevgiyle kendi varlığının delillerinden saymıştır:

وَمِنْ اٰيَاتِهٖ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا اِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً

"Kendileri ile huzur bulasınız diye sizin için türünüzden eşler yaratması ve aranızda bir sevgi ve merhamet var etmesi de O'nun (varlığının) delillerindendir." (Rûm, 21)

Dini Nikâh Nedir?

Dini nikâh, halk arasında bilinen adıyla imam nikâhı, bir kadınla bir erkeğin İslâm'ın belirlediği usule göre evlilik akdini kurmasıdır. Burada "akit" sözü önemlidir: nikâh, iki tarafın karşılıklı sözüyle kurulan bir sözleşmedir. Allah'ı şahit tutarak, helâl bir birlikteliğin kapısını açar.

Nikâhı mutlaka bir imamın kıyması şart değildir; fıkıh kaynaklarına göre şartları bilen ve usulüne uygun yürüten herhangi bir Müslüman da bu akdi gerçekleştirebilir. Yine de uygulamada bir din görevlisinin kıyması, hem usulün doğru işlemesi hem de duanın güzelce yapılması açısından tercih edilir.

Dini Nikâhın Şartları

Bir nikâhın sahih, yani geçerli sayılabilmesi için aranan temel şartlar şunlardır:

1. İcap ve kabul (karşılıklı rıza)

Nikâhın özü, taraflardan birinin evlenme teklifini açıkça dile getirmesi, diğerinin de bunu kabul etmesidir. Bu sözler aynı mecliste söylenmeli; "evlendim", "kabul ettim" gibi geçmiş zaman kalıplarıyla net biçimde ifade edilmelidir. Zorla, kandırılarak ya da kişinin haberi olmadan kıyılan nikâh geçerli olmaz; çünkü rıza esastır.

2. İki şahit

Nikâhın gizli kalmaması, ilan edilmesi gerekir. Bunun için en az iki erkek ya da bir erkek ile iki kadının şahit olarak bulunması şart koşulmuştur. Şahitlerin akıllı, ergin ve Müslüman olması gerekir. Peygamber Efendimiz (s.a.s.) şahitsiz nikâhı uygun görmemiştir; bu yüzden gizlice kıyılan nikâhtan kaçınılır.

3. Velinin bulunması

Özellikle kızın velisinin (babası, yoksa en yakın erkek akrabasının) bilgisi ve rızası, âlimlerin çoğunluğuna göre nikâhın önemli bir unsurudur. Veli, gencin aleyhine değil, lehine bir güvencedir. Ailelerin sürece dahil olması, evliliğin sağlam bir zemine oturmasına da yardımcı olur.

4. Mehir

Mehir, erkeğin hanımına vermeyi taahhüt ettiği maddî değerdir ve kadının hakkıdır. Az ya da çok olması taraflarca kararlaştırılır; altın, para yahut belirli bir mal olabilir. Kur'ân-ı Kerîm mehri açıkça emreder; bu yüzden "âdet olsun diye" değil, gerçek bir hak olarak görülmelidir. Belirlenmese bile kadının "mehr-i misil" denilen emsal bir mehre hakkı doğar.

5. Evlenmeye engel bir durumun olmaması

Taraflar arasında nikâha mâni bir yakınlık (süt kardeşliği, belirli kan bağları gibi) bulunmamalı, kadının başka bir nikâh altında ya da iddet bekliyor olmaması gerekir. Bu engeller, nikâhın baştan geçersiz olmasına yol açar.

Dini Nikâh Nasıl Kıyılır? Adım Adım

Uygulama aslında oldukça sadedir. Şahitler hazır olduğunda, nikâhı kıyan kişi önce kısa bir hamd ve salavatla başlar. Ardından tarafların adıyla teyit alır: damada, "Falan kızı falanı, belirlenen mehir ile eşliğe kabul ediyor musun?" diye sorulur; o "kabul ettim" der. Aynı soru geline yöneltilir, o da kabul ettiğini söyler. Mehir açıkça dile getirilir.

İki tarafın da "kabul ettim" demesiyle akit tamamlanır. Sonunda bereket ve geçim için dua edilir, "Allah bir yastıkta kocatsın, hayırlı ve uğurlu olsun" temennileriyle meclis kapanır. Görüldüğü gibi süslü cümlelere değil, net bir irade beyanına dayanır.

Nikâhtan Sonra Okunan Dua

Akit bittikten sonra yeni çiftin hayırla, huzurla yaşaması için dua edilir. Sünnette geçen güzel bir tebrik duası şöyledir: "Bârekellâhü leke ve bâreke aleyke ve cemea beynekümâ fî hayr." Yani: "Allah sana bereket versin, üzerine bereket indirsin ve ikinizi hayırda birleştirsin." (Tirmizî, Nikâh) Evlenenleri bu sözlerle tebrik etmek güzel bir sünnettir.

Hayırlı bir yuva için Kur'ân'dan da dua edilebilir: "Rabbenâ heb lenâ min ezvâcinâ ve zürriyyâtinâ kurrate a'yünin vec'alnâ lil-müttekîne imâmâ" — "Rabbimiz! Bize gözümüzü aydınlatacak eşler ve nesiller bağışla; bizi takvâ sahiplerine önder kıl." (Furkân, 74)

Evlilik Peygamber Efendimizin Sünnetidir

İslâm, evliliği yalnızca bir gelenek değil, manevî bir yol olarak görür. Bir kişi ibadet aşkıyla evlenmekten tamamen uzak durmak isteyince Peygamber Efendimiz (s.a.s.) onu uyarmış ve kendi yolunu hatırlatmıştır:

"…Ben hem oruç tutarım hem yerim, hem namaz kılarım hem uyurum, hanımlarla da evlenirim. Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir." (Buhârî, Nikâh 1; Müslim, Nikâh 5)

Bu hadis, evliliğin küçümsenecek bir iş değil, peygamber yolunun bir parçası olduğunu gösterir. Evlilik; insanı haramdan korur, gönle huzur verir, nesli devam ettirir.

Resmî Nikâh ile Dini Nikâhın İlişkisi

Burada hassas bir noktaya değinmek gerekir. Dinimiz hakların korunmasına büyük önem verir. Bir kadının ve doğacak çocukların miras, nafaka ve nesep gibi hakları, ülkemizde resmî nikâhla güvence altına alınır. Bu sebeple âlimlerimiz, resmî nikâhın önce yapılmasını; dini nikâhın da bunun üzerine kıyılmasını tavsiye eder. Çünkü mağduriyetlerin önüne geçmek, dinin koruduğu maslahatlardandır.

Kısacası resmî ve dini nikâh birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Yuvayı hem dünyevî hem uhrevî yönden sağlama almak en güzelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Dini nikâhı mutlaka imam mı kıyar?

Hayır. Şartlarını bilen ve usulüne uygun yürüten herhangi bir Müslüman da nikâhı kıyabilir. Yine de bir din görevlisinin kıyması, hem işlemin doğru yapılması hem de duanın güzelce edilmesi açısından tercih edilir.

Şahitsiz nikâh geçerli olur mu?

Olmaz. Nikâhın ilan edilmesi, gizli kalmaması esastır. Bunun için en az iki erkek ya da bir erkek ile iki kadın şahidin bulunması gerekir. Şahitsiz kıyılan nikâh sahih sayılmaz.

Mehir verilmek zorunda mı?

Evet, mehir kadının hakkıdır ve Kur'ân'da emredilmiştir. Miktarı taraflarca belirlenir; az ya da çok olabilir. Konuşulmamış olsa bile kadına emsal bir mehir (mehr-i misil) hakkı doğar.

Resmî nikâh olmadan dini nikâh kıyılır mı?

Dinen akdin kendisi şartları taşıyorsa geçerlidir; ancak âlimlerimiz, kadının ve çocukların haklarının korunması için resmî nikâhın önce yapılmasını tavsiye eder. Doğru olan, ikisini birlikte ve sıralı şekilde tamamlamaktır.

Nikâh duası nedir, ne zaman okunur?

Nikâh duası, akit tamamlandıktan sonra çiftin hayırlı ve bereketli bir ömür sürmesi için okunur. "Bârekellâhü leke…" duası ile Furkân sûresi 74. âyet bu maksatla okunan güzel dualardandır.