Sultan II. Murad Kimdir? Hayatı, Varna Savaşı ve İki Kez Saltanat
II. Murad (1404-1451), Osmanlı'nın altıncı padişahı ve tahttan kendi isteğiyle çekilip yeniden dönmek zorunda kalan hükümdardır. 1430'da Selanik'i aldı, 1444'te bozulan bir antlaşmanın ardından Varna'da zafer kazandı, 1448'de Kosova'da Macar ordusunu yendi. Türkçe eserleri ve âlimleri destekleyen kişiliğiyle de anılır.
Osmanlı tarihinde tahtı bırakıp inzivaya çekilen tek padişah odur. Üstelik bunu bir yenilginin ardından değil, on yıllık bir barış imzaladıktan sonra yaptı. Sonra da iki kez geri dönmek zorunda kaldı.
On yedi yaşında bir taht, üç iddia sahibi
Babası Çelebi Mehmed 1421'de vefat ettiğinde Murad Amasya'daydı. Bursa'da tahta çıktı; ancak hemen ardından üç ayrı meydan okumayla karşılaştı. Bunların en ciddisi, Yıldırım Bayezid'in oğlu olduğunu söyleyen ve Bizans'ın desteğini alan Mustafa Çelebi'ydi. Rumeli'de bir süre tutunan bu hareket 1422'de bastırıldı.
Aynı yıl İstanbul kuşatıldı. Fakat kardeşi Küçük Mustafa'nın İznik'te başlattığı isyan padişahı Anadolu'ya dönmeye mecbur bıraktı; kuşatma kaldırıldı. Şehrin surları, o teknolojiyle aşılabilecek gibi değildi.
Selanik ve Balkan dengesi
Anadolu'da Aydın, Menteşe ve Teke toprakları 1420'lerin ikinci yarısında ülkeye katıldı. Germiyan Beyi II. Yakub, vârisi olmadığı için beyliğini vasiyetle Osmanlı'ya bıraktı; 1429'daki bu devir, Anadolu'da kansız bir birleşme örneğidir.
Batıda ise Selanik meselesi vardı. Şehir 1423'te Bizans tarafından Venedik'e devredilmişti. Uzun bir kuşatmanın ardından 29 Mart 1430'da Selanik alındı. Şehrin yeniden şenlendirilmesi için Anadolu'dan aileler getirildi, kaçan halkın dönmesi için güvence verildi.
Uzun Sefer ve Edirne-Segedin barışı
1440'ların başında Balkanlarda yeni bir isim öne çıktı: Macar komutan Jânos Hunyadi. 1441 ve 1442'de Osmanlı akıncı kuvvetlerine art arda kayıplar verdirdi. 1443 kışında Macar kralı ile birlikte Balkanlara giren ordu Niş ve Sofya'ya kadar ilerledi; Zlatitsa geçidinde durduruldu ve sert kış şartlarında geri çekilmek zorunda kaldı. Kaynaklarda bu harekât "Uzun Sefer" diye anılır.
İki taraf da yorulmuştu. Haziran 1444'te Edirne'de mutabık kalınan ve Segedin'de tamamlanan antlaşmayla on yıllık bir barış kararlaştırıldı. Sırbistan Despotluğu yeniden kuruldu.
Tahtı bırakan padişah
Barış imzalanınca II. Murad beklenmedik bir karar verdi. Ağustos 1444'te tahtı on iki yaşındaki oğlu Mehmed'e devredip Manisa'ya çekildi. Bu tercihte, çok sevdiği büyük oğlu Alâeddin'i genç yaşta kaybetmenin yarattığı derin üzüntünün payı olduğu söylenir.
Karar, dış dünyada zayıflık işareti olarak okundu. Osmanlı tahtında bir çocuğun bulunması, antlaşmayı bozmak isteyenlere fırsat gibi göründü.
Varna, 10 Kasım 1444
Antlaşmanın üzerinden aylar geçmeden Haçlı ordusu yeniden harekete geçti. Karadeniz kıyısına yürüyen kuvvetlerin karşısına, oğlunun ve devlet erkânının çağrısıyla dönen II. Murad çıktı.
10 Kasım 1444'te Varna önlerinde yapılan savaşta Macar kralı hayatını kaybetti, Haçlı ordusu dağıldı. Geç dönem kaynaklarında padişahın savaştan önce antlaşma metnini eline alıp bozulan ahdi Allah'a arz ettiği anlatılır; bu sahnenin çağdaş bir kayıtta yer almadığını belirtmek gerekir.
Anlatı efsaneleşmiş olabilir; fakat ölçü açıktır. Kur'an, verilen sözün bağlayıcılığını mü'minlere ilk emirlerden biri olarak bildirir:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ
"Ey iman edenler! Akitlerinizi yerine getirin." (Mâide, 1)
İkinci saltanat ve 1448 Kosova
Murad zaferden sonra yine Manisa'ya döndü. Ancak 1446'da İstanbul'da çıkan Buçuktepe adıyla anılan yeniçeri ayaklanması ve devlet erkânının ısrarı üzerine ikinci kez tahta geçti. Oğlu Mehmed yeniden Manisa'ya gönderildi.
Hunyadi 1448 sonbaharında intikam seferine çıktı. 17-20 Ekim 1448'de aynı Kosova Ovası'nda üç gün süren bir muharebe yaşandı ve Macar ordusu ağır kayıplar verdi. Bu savaştan sonra Balkanlarda Osmanlı'yı geri püskürtme girişimleri uzun süre durdu.
Arnavutluk cephesi ise açık kaldı. İskender Bey'in savunduğu Akçahisar 1450'de kuşatıldı, alınamadı.
Kitapların ve kubbelerin hâmisi
II. Murad'ın savaş dışındaki yüzü daha az bilinir. Edirne'deki Üç Şerefeli Cami, geniş kubbesi ve farklı yükseklikteki dört minaresiyle klasik Osmanlı mimarisine giden yolun dönüm noktası sayılır. Bursa ve Edirne'de Muradiye adıyla anılan külliyeler onun eseridir.
Sarayında Türkçe telif ve tercümeye verilen destek dikkat çekicidir. Mercimek Ahmed'in Kâbusnâme tercümesi onun isteğiyle yapıldı; Yazıcıoğlu Mehmed'in Muhammediye adlı eseri de bu dönemde tamamlandı. Padişahın kendisi de "Murâdî" mahlasıyla şiir yazdı. Ankara'dan Edirne'ye davet ettiği Hacı Bayram Velî ile görüşmesi, ulemaya ve gönül ehline gösterdiği yakınlığın işaretlerinden biridir.
3 Şubat 1451'de Edirne'de vefat etti. Vasiyeti gereği Bursa'da, üzeri açık bırakılmış sade bir kabre defnedildi; yağmurun toprağına düşmesini istemişti. Efendimiz'in (s.a.s.) şu tavsiyesi bu tercihi anlatır:
"Dünyada bir garip yahut bir yolcu gibi ol." (Buhârî, Rikāk 3)
Bu tarihten bugüne kalan ders
Varna, bu hikâyenin en çok konuşulan sahnesidir; ama asıl mesele savaş değil, sözdür. Bir antlaşmanın bozulması sadece iki orduyu değil, sonraki kuşakların birbirine duyacağı güveni de yaralar. Ahde vefa, güçlünün lütfu değil; müminin borcudur.
İkinci ders II. Murad'ın kendi tercihinde saklı. Tahtı bırakabilen bir insanın, tahtı yeniden aldığında ona esir olmadığı anlaşılır. Makamı elinde tutarken ondan bağımsız kalabilmek, belki de yöneticiliğin en zor kısmıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
II. Murad neden tahttan çekildi?
Haziran 1444'te on yıllık barış antlaşması imzalandıktan sonra Ağustos 1444'te tahtı oğlu Mehmed'e bırakıp Manisa'ya çekildi. Bu kararda, büyük oğlu Alâeddin'i genç yaşta kaybetmesinin yol açtığı üzüntünün etkili olduğu söylenir.
Varna Savaşı ne zaman ve neden yapıldı?
10 Kasım 1444'te Karadeniz kıyısındaki Varna önlerinde yapıldı. Edirne-Segedin Antlaşması'nın aylar sonra bozulup Haçlı ordusunun sefere çıkması üzerine Manisa'dan dönen II. Murad savaşı kazandı; Macar kralı muharebede hayatını kaybetti.
Selanik hangi tarihte ve kimden alındı?
29 Mart 1430'da Venedik'ten alındı. Şehir 1423'te Bizans tarafından Venedik'e devredilmişti. Fetihten sonra Anadolu'dan aileler getirilerek şehir yeniden şenlendirilmiş, ayrılan halkın dönmesi için güvence verilmiştir.
II. Murad kaç kez tahta çıktı?
İki kez. İlk saltanatı 1421-1444, ikinci saltanatı 1446-1451 yıllarını kapsar. Aradaki dönemde tahtta on iki yaşındaki oğlu II. Mehmed bulunuyordu; 1446'daki yeniçeri ayaklanması ve devlet erkânının ısrarıyla Murad geri döndü.
II. Murad'ın kültür alanındaki en önemli eserleri nelerdir?
Edirne'deki Üç Şerefeli Cami ile Bursa ve Edirne'deki Muradiye külliyeleri başta gelir. Ayrıca Türkçe telif ve tercümeyi desteklemiş, Kâbusnâme'nin tercümesi onun isteğiyle yapılmış, kendisi de Murâdî mahlasıyla şiir yazmıştır.