İslam'da Birlik ve Beraberlik: "Allah'ın İpine Sımsıkı Sarılın"

İslam'da birlik ve beraberlik, müminlerin kardeş olduğu gerçeğine dayanan temel bir değerdir. Kur'an "Hep birlikte Allah'ın ipine sımsıkı sarılın, parçalanıp bölünmeyin" buyurur (Âl-i İmrân, 103). Efendimiz (s.a.s.) de müminleri birbirine kenetlenmiş bir binaya benzetir. 15 Temmuz'un onuncu yıl dönümüne denk gelen bu hafta, bu değeri yeniden düşünmenin tam vaktidir.

Kur'an'da Birlik: Allah'ın İpine Sarılmak

Birlik denince akla ilk gelen ayet, Âl-i İmrân sûresindedir:

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا

"Hep birlikte Allah'ın ipine sımsıkı sarılın, parçalanıp bölünmeyin." (Âl-i İmrân, 103)

Ayetteki "Allah'ın ipi" ifadesini müfessirler Kur'an ve İslam dini olarak açıklamışlardır. Dikkat çeken incelik şudur: Ayet yalnızca "sarılın" demiyor; "hep birlikte" sarılmayı emrediyor. Tek başına dindar olmak yetmiyor; dine bir arada, bir ümmet şuuruyla tutunmak isteniyor. Ayetin devamı da bunu hatırlatır: Cahiliye döneminde birbirine düşman olan insanlar, Allah'ın nimeti sayesinde kardeş olmuşlardır.

Hucurât sûresindeki ilan ise kısacık ama son derece nettir: "Müminler ancak kardeştirler; öyleyse iki kardeşinizin arasını düzeltin." (Hucurât, 10). Kardeşlik burada bir temenni değil, bir tespittir. İman eden herkes bu bağın içine doğar.

Hadislerde Kardeşlik: Tek Vücut, Tek Bina

Resûlullah (s.a.s.) müminler arasındaki bağı iki unutulmaz benzetmeyle anlatmıştır. İlki bina benzetmesidir:

"Mümin, mümin için birbirine kenetlenen bir binanın tuğlaları gibidir; biri diğerini ayakta tutar." Bunu söylerken parmaklarını birbirine geçirmiştir. (Buhârî, Salât 88; Müslim, Birr 65)

İkincisi vücut benzetmesidir: "Müminler birbirlerini sevmede, birbirlerine merhamet ve şefkat göstermede tek bir vücut gibidir. Vücudun bir organı rahatsızlanırsa diğer organlar da uykusuzluk ve ateşle ona ortak olur." (Buhârî, Edeb 27; Müslim, Birr 66)

İki hadis de sahihtir ve ikisi de aynı hakikati işaret eder: Müminin derdi müminin derdidir. Komşusunun sıkıntısına kayıtsız kalan, uzaktaki kardeşinin acısını "beni ilgilendirmez" diye geçiştiren kişi, bu vücuttan kendini koparmış olur.

Tefrika: Bölünmenin Getirdiği Zayıflık

Kur'an birliği emrettiği gibi, ayrılığın bedelini de açıkça bildirir: "Allah'a ve Resûlü'ne itaat edin, birbirinizle çekişmeyin; sonra gevşersiniz ve gücünüz elden gider." (Enfâl, 46). Çekişmenin sonucu ayette iki kelimeyle özetlenmiştir: gevşeme ve güç kaybı.

Bugün tefrika her zaman büyük kavgalar şeklinde gelmiyor. Sosyal medyada bir yorumla başlayan din kardeşini aşağılama, mezhep ve meşrep tartışmalarını husumete çevirme, "bizden olmayanı" ötekileştirme... Bunların her biri, o binadan bir tuğla çekmek gibidir. Hâlbuki ihtilaf ayrı şeydir, husumet ayrı şey. Âlimler asırlarca ihtilaf etmiş ama birbirlerine dua etmeyi bırakmamışlardır.

15 Temmuz'un Onuncu Yılında Birlik Duası

Bu hafta takvimler 15 Temmuz'u gösterecek; 2016'daki darbe girişiminin üzerinden tam on yıl geçmiş olacak. O gece minarelerden yükselen selalar, milleti tek yürek hâline getiren o ruh, birlik ve beraberliğin soyut bir kavram olmadığını herkese göstermişti. Şehitlerimizi rahmetle, gazilerimizi minnetle anıyoruz.

Peki bu yıl dönümünde bir mümin ne yapar? Şehitler için Fâtiha ve dua okur, 15 Temmuz'u 16 Temmuz'a bağlayan gece okunacak selalara salavatla eşlik eder, evinde çocuklarına birlik olmanın kıymetini anlatır. Anma günleri, geçmişe ağıt değil; Enfâl sûresinin uyarısını hatırlayıp safları sıklaştırma vesilesidir.

Birliği Gündelik Hayatta Yaşamak

Birlik ve beraberlik mitinglerde değil, gündelik hayatın küçük tercihlerinde kurulur. Efendimiz (s.a.s.) bunun yolunu tarif etmiştir: "İman etmedikçe cennete giremezsiniz; birbirinizi sevmedikçe de iman etmiş olmazsınız. Size, yaptığınızda birbirinizi seveceğiniz bir şey söyleyeyim mi? Aranızda selâmı yayın." (Müslim, Îmân 93)

Selam vermek, kırgınlıkları uzatmamak, akrabayı aramak... Efendimiz (s.a.s.) bir müminin din kardeşine üç günden fazla küs durmasını helâl görmemiş, "Onların hayırlısı, önce selâm verendir" buyurmuştur (Buhârî, Edeb 62; Müslim, Birr 25). Uzun süredir aramadığınız bir akraba, selamını kestiğiniz bir eski dost varsa, bu hafta o telefonu açmak için güzel bir sebep var demektir.

Bir de birliğin günde beş vakit tekrar eden okulu var: cemaatle namaz. Safta omuzlar hizalanır; zengin fakir, âmir memur, genç yaşlı aynı hizada durur. Efendimiz (s.a.s.) safların düzgünlüğüne o kadar önem vermiştir ki "Saflarınızı düzeltin; zira safların düzgün olması namazın tamamındandır" buyurmuştur (Buhârî, Ezân 74; Müslim, Salât 124). Omuz omuza durmayı beş vakit tâlim eden bir toplumun, hayatın diğer alanlarında da kenetlenmesi beklenir. Camide başlayan bu terbiye; mahallede komşuluğa, çarşıda dürüstlüğe, darlık gününde yardımlaşmaya dönüştüğünde birlik lafta kalmaktan çıkar, yaşanan bir gerçek olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Birlik ve beraberlikle ilgili ayet hangisidir?

En bilinen ayet Âl-i İmrân sûresinin 103. ayetidir: "Hep birlikte Allah'ın ipine sımsıkı sarılın, parçalanıp bölünmeyin." Ayrıca Hucurât 10 müminlerin kardeşliğini, Enfâl 46 ise çekişmenin güç kaybettireceğini bildirir.

"Mümin mümine bina gibidir" hadisi sahih midir?

Evet. Hadis, Buhârî (Salât 88) ve Müslim (Birr 65) tarafından rivayet edilmiştir; en üst derecede sahih kabul edilen "müttefekun aleyh" hadislerdendir.

İslam'da küs durmak günah mıdır?

Efendimiz (s.a.s.) bir müminin din kardeşine üç günden fazla küs durmasını helâl görmemiştir (Buhârî, Edeb 62; Müslim, Birr 25). Haklı bir sebep olmadan küslüğü uzatmak günahtır; hayırlı olan, önce selâm verip barışandır.

15 Temmuz gecesi hangi ibadetler yapılabilir?

Şehitler için Fâtiha okumak ve dua etmek, okunan selalara salavatla eşlik etmek, ülkenin birliği için Rabbimize niyazda bulunmak bu gecenin ruhuna uygun ibadetlerdir. Bunlar için belirlenmiş özel bir namaz veya ibadet şekli yoktur.