Pazartesi ve Perşembe Orucu: Fazileti, Niyeti ve Nasıl Tutulur?

Pazartesi ve Perşembe orucu, Peygamber Efendimiz'in (s.a.s.) düzenli olarak tuttuğu nafile oruçlardandır. Farz değildir; tutan sevap kazanır, tutmayan günahkâr olmaz. Niyet, imsak vaktinden itibaren yapılabileceği gibi öğleden önceye kadar da geçerlidir. Ramazan orucu gibi imsakla başlar, akşam ezanıyla açılır.

Ramazan geçer, insanın içinde bir boşluk kalır. O bir ayda kazanılan hafiflik, sofradaki bereket, iftar vaktinin o kısacık sevinci... Yıl boyunca aynı tadı yakalamanın en bilinen yolu, Efendimiz'in (s.a.s.) haftanın iki gününe yerleştirdiği bu düzendir.

Neden bu iki gün?

Sebebini bizzat kendisi açıklamıştır. Ebû Hüreyre'den (r.a.) rivayet edilen hadiste şöyle buyurur:

"Ameller pazartesi ve perşembe günleri (Allah'a) arz edilir. Ben de amelimin oruçlu iken arz edilmesini severim."
(Tirmizî, Savm 44)

Bir başka rivayette pazartesi orucunun sebebi sorulduğunda verdiği cevap daha da dokunaklıdır: "O, benim doğduğum, peygamber olarak gönderildiğim ve bana vahyin indirildiği gündür." (Müslim, Sıyâm 197)

Yani bu iki gün rastgele seçilmiş değil. Biri, amel defterinin açıldığı gün; diğeri, bir insanın dünyaya gelişiyle bütün bir insanlığın yolunun değiştiği gün. Efendimiz'in (s.a.s.) hayatına baktığımızda, Hz. Âişe (r.anhâ) validemizin şu sözü de bunu doğrular: "Rasûlullah (s.a.s.) pazartesi ve perşembe günlerinin orucunu gözetirdi." (Nesâî, Sıyâm 70; Tirmizî, Savm 44)

Nafile orucun Kur'an'daki temeli

Kur'an, oruç tutanları kurtuluşa erenler arasında sayarken farz-nafile ayrımı yapmaz; orucu bir karakter özelliği olarak anar:

وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ

"…oruç tutan erkekler ve oruç tutan kadınlar, iffetlerini koruyan erkekler ve koruyan kadınlar… Allah bunlar için bir bağışlanma ve büyük bir mükâfat hazırlamıştır." (Ahzâb, 35)

Bir de meşhur ölçü var: "Oruç tutmanız, bilirseniz sizin için daha hayırlıdır." (Bakara, 184) Bu ayet Ramazan bağlamında indi; fakat orucun insana kazandırdığı şeyin sadece bir aya sığmadığını da anlatır.

Nasıl tutulur? Adım adım

Aslında Ramazan orucundan bir farkı yok:

• Sahur: İmsak vaktinden önce, mümkünse geciktirerek yenir. Efendimiz (s.a.s.) "Sahur yapın, çünkü sahurda bereket vardır" buyurmuştur (Buhârî, Savm 20; Müslim, Sıyâm 45). Bir hurma ve bir yudum suyla da olsa sahura kalkmak sünnettir.
• Niyet: Kalpten geçirmek yeterlidir. "Yarın pazartesi orucu tutmaya niyet ettim" demek gibi.
• Gün boyu: Yeme, içme ve cinsel ilişkiden uzak durulur. Fakat orucun asıl imtihanı bunlar değildir; öfke, dedikodu ve boş söz de bu terazidedir.
• İftar: Akşam ezanıyla, geciktirmeden açılır.

Niyet ne zaman yapılır?

Bu, en çok sorulan sorulardan biri. Nafile oruçlarda niyet için imsak vaktine kadar beklemek şart değildir: kişi sabah kalkmış, henüz bir şey yiyip içmemişse, öğle vaktinden önceye kadar niyet edip o günü oruçlu geçirebilir. Fıkıh kaynaklarında bu, nafile ve Ramazan orucuna tanınan bir kolaylık olarak yer alır. Kaza ve adak oruçlarında ise niyetin imsaktan önce yapılması gerekir.

Sahih hadis de bu kolaylığa işaret eder. Hz. Âişe (r.anhâ) anlatıyor: Efendimiz (s.a.s.) bir gün gelip "Yanınızda bir şey var mı?" diye sordu. "Hayır" dediğimizde, "Öyleyse ben oruçluyum" buyurdu. (Müslim, Sıyâm 170)

Yazın uzun günlerde tutmak zorsa

Ağustos sıcağında oruç, kışın bambaşka bir şey. Burada dinin ölçüsü zorlamak değil, taşıyabildiğin kadarını istikrarla sürdürmektir. Efendimiz'in (s.a.s.) meşhur uyarısı tam da buna bakar:

"Allah'a en sevimli amel, az da olsa devamlı olanıdır."
(Buhârî, Rikāk 18; Müslim, Müsâfirîn 216)

Yani haftada iki günü kaldıramıyorsan bir günle başla. Ağır bir işte çalışan, sağlık sorunu olan, hamile ya da emzikli bir kimse için nafile orucu ertelemek kusur değildir; nafile ibadetin mantığı, kişiyi bitirmek değil ayakta tutmaktır. Hava serinleyince yeniden başlanabilir; nafile oruçta kaza yükümlülüğü de yoktur.

Hangi günlerde tutulmaz?

Bazı günlerde oruç tutmak dinen uygun görülmemiştir:

• Ramazan ve Kurban Bayramı'nın birinci günü (Kurban'da teşrik günleri de dahil) — bayram günleri Allah'ın ikram günleridir.
• Sadece cuma gününü seçerek oruç tutmak; öncesine ya da sonrasına bir gün eklenmelidir (Buhârî, Savm 63; Müslim, Sıyâm 147). Pazartesi–Perşembe düzeninde bu sorun zaten doğmaz.
• Kadınlar için âdet ve loğusalık günleri.

Bayram bu iki güne denk gelirse o gün oruç tutulmaz; hafta atlanır ya da başka bir güne kaydırılır.

Peşinden gelen kazanç

Nafile oruç, çoğu insanın fark etmediği bir yerden çalışır. Bir gün boyunca "istediğim her şeyi yapmıyorum" diyebilen bir insan, iradesini eline almış olur. Bu irade, mideyle sınırlı kalmaz; diline, gözüne, öfkesine de sirayet eder. Efendimiz'in (s.a.s.) "Oruç kalkandır" (Buhârî, Savm 2; Müslim, Sıyâm 163) sözü bunu anlatır.

Ve bir müjde daha: "Kim Allah yolunda bir gün oruç tutarsa, Allah onun yüzünü cehennemden yetmiş yıllık mesafe uzaklaştırır." (Buhârî, Cihâd 36; Müslim, Sıyâm 167)

Haftanın iki gününü böyle bir niyetle işaretlemek, bir yılda yüzden fazla gün eder. İnsanın ömür defterinde bu, küçük bir rakam değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

Pazartesi Perşembe orucu farz mı, sünnet mi?

Farz değildir. Peygamber Efendimiz'in (s.a.s.) düzenli olarak tuttuğu nafile (sünnet) oruçlardandır. Tutan sevap kazanır; tutmayan günah işlemiş olmaz.

Pazartesi Perşembe orucuna niyet nasıl edilir?

Kalpten niyet etmek yeterlidir; sesli bir formül şart değildir. "Yarın pazartesi orucu tutmaya niyet ettim" şeklinde niyetlenilebilir. Nafile oruçta niyet, henüz bir şey yiyip içilmemişse öğleden önceye kadar da yapılabilir.

Sadece Perşembe veya sadece Pazartesi tutulabilir mi?

Evet. İkisini birlikte tutmak daha faziletli görülmüşse de, sadece birini tutmakta bir sakınca yoktur. Önemli olan devamlılıktır.

Kaza orucu varken nafile oruç tutulur mu?

Öncelik kaza oruçlarındadır; zimmetteki borç önce ödenir. Bununla birlikte pazartesi ve perşembe günlerini kaza orucuna ayırmak güzel bir yol olur: hem borç ödenir hem de bu günlerin bereketi elde edilir.

Nafile oruç bozulursa kaza gerekir mi?

Başlanan nafile orucu tamamlamak güzeldir; ancak bir mazeretle bozulursa günah olmaz. Âlimlerin bir kısmı bozulan nafile orucun kaza edilmesinin uygun olacağını söylerken, bir kısmı gerekmediği görüşündedir; ihtiyatlı olan sonradan bir gün tutmaktır.