Sabah ve Akşam Duaları: Okunuşu, Anlamı ve Fazileti
Sabah ve akşam duaları; güne Allah'ın adıyla başlamak ve günü O'nun korumasında tamamlamak için Peygamberimiz'in (s.a.s.) öğrettiği sahih zikirlerdir. Seyyidü'l-istiğfar, üçer kez İhlâs–Felâk–Nâs sûreleri, Âyetü'l-Kürsî ve "Bismillâhillezî" zikri bunların başında gelir. Her birinin Arapçası, okunuşu ve anlamı aşağıdadır.
Sabah Akşam Zikir, Kur'an'ın Tavsiyesidir
Günün iki ucunda Allah'ı anmak bizzat Kur'an'ın emridir:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا
"Ey iman edenler! Allah'ı çokça zikredin ve O'nu sabah akşam tesbih edin." (Ahzâb, 41-42)
Rûm sûresinde de "Akşama girerken ve sabaha ererken Allah'ı tesbih edin" buyrulur (Rûm, 17). Efendimiz (s.a.s.) bu emri günlük hayata taşımış, ashabına sabah ve akşam okuyacakları duaları tek tek öğretmiştir. Aşağıdaki metinlerin tamamı sahih kaynaklarda geçer.
Seyyidü'l-İstiğfar: İstiğfarın Efendisi
اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ، وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ، أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ، أَبُوءُ لَكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَيَّ، وَأَبُوءُ لَكَ بِذَنْبِي، فَاغْفِرْ لِي فَإِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ
Okunuşu: Allâhümme ente Rabbî, lâ ilâhe illâ ente, halaktenî ve ene abdüke, ve ene alâ ahdike ve va'dike mesteta'tü. Eûzü bike min şerri mâ sana'tü. Ebûü leke bi-ni'metike aleyye, ve ebûü leke bi-zenbî, fağfir lî; fe-innehû lâ yağfiruz-zünûbe illâ ente.
Anlamı: "Allah'ım! Sen benim Rabbimsin. Senden başka ilâh yoktur. Beni Sen yarattın, ben Senin kulunum. Gücüm yettiğince Sana verdiğim söz ve ahid üzereyim. Yaptıklarımın şerrinden Sana sığınırım. Üzerimdeki nimetini itiraf ederim, günahımı da itiraf ederim. Beni bağışla; çünkü günahları Senden başka bağışlayacak yoktur."
Efendimiz (s.a.s.) bu duayı "istiğfarın efendisi" diye adlandırmış ve şöyle buyurmuştur: "Kim bu duayı, söylediğine kalpten inanarak gündüz okur da o gün akşama varmadan ölürse cennet ehlindendir. Kim inanarak gece okur da sabaha varmadan ölürse cennet ehlindendir." (Buhârî, Deavât 2)
Üç Kul Sûresi: İhlâs, Felâk, Nâs (3'er Kez)
Efendimiz (s.a.s.) sahâbeden Abdullah b. Hubeyb'e (r.a.) şu tavsiyede bulunmuştur: "Sabaha ve akşama erdiğinde İhlâs, Felâk ve Nâs sûrelerini üçer kez oku; bunlar her şeye karşı sana yeter." (Tirmizî, Deavât 3575 — hasen-sahih; Ebû Dâvûd, Edeb)
Bu üç sûre kısadır ama kapsamı geniştir: İhlâs tevhidi özetler; Felâk ve Nâs, yaratılmışların, karanlığın, hasetçinin ve vesvesenin şerrinden Allah'a sığındırır. Nazardan ve vesveseden korunmak isteyenlere ilk tavsiye de budur.
Âyetü'l-Kürsî
Koruyucu zikirlerin başında Âyetü'l-Kürsî gelir (Bakara, 255). Buhârî'de geçen bir olayda Ebû Hüreyre'ye (r.a.), "Yatağına girerken Âyetü'l-Kürsî'yi okursan Allah tarafından senin üzerinde bir koruyucu bulunur ve sabaha kadar şeytan sana yaklaşamaz" denilmiş; Efendimiz (s.a.s.) bu sözün doğru olduğunu bildirmiştir (Buhârî, Vekâlet 10). Metni ve anlamı için Âyetü'l-Kürsî yazımıza bakabilirsiniz.
"Bismillâhillezî" Zikri (3 Kez)
بِسْمِ اللَّهِ الَّذِي لَا يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
Okunuşu: Bismillâhillezî lâ yedurru measmihî şey'ün fil-ardı ve lâ fis-semâi ve hüves-semîul-alîm. (Sabah ve akşam üçer kez)
Anlamı: "O Allah'ın adıyla ki, O'nun adı anıldığında ne yerde ne gökte hiçbir şey zarar veremez. O, hakkıyla işiten, hakkıyla bilendir."
Efendimiz (s.a.s.), bu zikri sabah akşam üç kez söyleyen kimseye hiçbir şeyin ansızın zarar veremeyeceğini haber vermiştir (Tirmizî, Deavât 3388 — hasen-sahih; Ebû Dâvûd, Edeb).
Güne Başlarken ve Günü Kapatırken
اللَّهُمَّ بِكَ أَصْبَحْنَا وَبِكَ أَمْسَيْنَا وَبِكَ نَحْيَا وَبِكَ نَمُوتُ وَإِلَيْكَ النُّشُورُ
Okunuşu: Allâhümme bike asbahnâ ve bike emseynâ, ve bike nahyâ ve bike nemûtü, ve ileyken-nüşûr.
Anlamı: "Allah'ım! Senin yardımınla sabaha çıktık, Senin yardımınla akşama erdik. Senin izninle yaşar, Senin izninle ölürüz. Dönüş yalnız Sanadır."
Akşam okunurken "ve ileyken-nüşûr" yerine "ve ileykel-masîr" denir (Tirmizî, Deavât 3391 — hasen). İki kelime de aynı hakikati söyler: Günün sonunda da yolun sonunda da varış O'nadır.
Yüz Kere "Sübhânallâhi ve Bihamdihî"
Efendimiz (s.a.s.) şöyle buyurmuştur: "Kim sabaha ve akşama erdiğinde yüz kere 'Sübhânallâhi ve bihamdihî' derse, kıyamet günü hiç kimse onun getirdiğinden daha faziletlisini getiremez; ancak aynısını söyleyen veya daha fazlasını yapan müstesna." (Müslim, Zikir 2692)
Anlamı: "Allah'ı hamd ile tesbih ederim." Dile hafif, mizana ağır bu cümle yalnızca seccadeye bağlı değildir; yürürken, beklerken, işe gidip gelirken de söylenir.
Bu Dualar Ne Zaman Okunur?
Âlimler sabah zikirleri için imsaktan güneşin yükselmesine kadarki vakti, akşam zikirleri için ikindi sonrasından yatsıya kadarki dilimi uygun görmüştür. En bereketlisi, sabah namazının ardından seccadeden kalkmadan okumaktır. Vaktinde okuyamayan, hatırladığında okur; önemli olan zikir defterini hiç kapatmamaktır. Günde beş dakikalık bu alışkanlık, güne huzurla başlamanın ve Allah'ın korumasına sığınmanın en kısa yoludur. Bu zikirleri çocuklarla birlikte sesli okumak, evde güzel bir sabah geleneğinin de başlangıcı olur.
Sıkça Sorulan Sorular
Sabah duaları ne zaman okunur?
İmsaktan güneşin doğup yükselmesine kadarki dilim en uygun vakittir; sabah namazının ardından okumak sünnete en yakın olandır. Yetişemeyen kuşluk vaktinde de okuyabilir.
Akşam zikirleri hangi vakitte yapılır?
İkindiden sonra başlayıp yatsıya kadar okunabilir. Gün batımından önce okumak tavsiye edilmiştir; yatmadan önce okunan dualar da gece korunmasına dahildir.
Arapça bilmeyen Türkçe dua edebilir mi?
Elbette. Dua kulun Rabbine yakarışıdır; herkes bildiği dille dua edebilir. Bununla birlikte Efendimiz'in (s.a.s.) öğrettiği metinleri aslıyla ezberlemek sünnete uymak bakımından teşvik edilmiştir; kısa metinlerden başlanarak kolayca ezberlenebilir.
Bu duaların hepsini okumak şart mı?
Şart değildir; bunlar farz değil fazilet kapısıdır. Vakti dar olan, Seyyidü'l-istiğfar ile üç Kul sûresini alışkanlık edinebilir; zamanla diğerlerini ekler.