Sıcağın Şiddeti Cehennemin Nefesinden: Bu Hadis Ne Anlatıyor?

"Sıcağın şiddeti cehennemin nefesindendir" sözü, Resûlullah'ın (s.a.s.) sahih hadislerinden alınmıştır; Buhârî ve Müslim'de geçer. Hadis, dünyada hissettiğimiz kavurucu sıcağı ahiret gerçeğine bağlar; mümine hem bir ibret dersi verir hem de öğle namazını serinliğe bırakma (ibrâd) gibi pratik bir kolaylık öğretir.

Türkiye bu hafta yeniden aşırı sıcakların etkisi altında. Meteoroloji kaynakları, birkaç gün boyunca ülkenin büyük bölümünde sıcaklıkların 40 dereceyi aşabileceğini, yangın riskinin de en üst seviyeye çıktığını duyuruyor. Böyle günlerde büyüklerimizin dilinden hep aynı cümle dökülür: "Bu sıcak, cehennemin nefesi." Peki bu söz nereden geliyor, gerçekten bir hadis mi?

Hadisin Metni ve Kaynağı

Evet, bu ifade bir hadise dayanır ve kaynağı en güvenilir hadis kitaplarıdır. Ebû Hüreyre'nin (r.a.) rivayet ettiğine göre Resûlullah (s.a.s.) şöyle buyurmuştur:

"Sıcak şiddetlendiği zaman namazı serinliğe bırakın. Çünkü sıcağın şiddeti cehennemin kaynayıp taşmasındandır."
(Buhârî, Mevâkîtü's-salât 9; Müslim, Mesâcid 615)

Yine Buhârî ve Müslim'de yer alan bir başka sahih rivayette, cehennemin Rabbine "Bir kısmım bir kısmımı yiyor" diye şikâyet ettiği, bunun üzerine ona biri kışın, biri yazın olmak üzere iki nefes izni verildiği; kışın hissedilen en keskin soğuk ile yazın hissedilen en yakıcı sıcağın bu nefeslerden olduğu haber verilir (Buhârî, Mevâkîtü's-salât 9; Müslim, Mesâcid 617).

"Cehennemin Nefesi" Ne Demek?

Âlimler bu hadisi iki şekilde anlamışlardır. Bir kısmı ifadeyi hakikat olarak alır: Gayb âlemine ait bir gerçeğin dünyaya yansıması vardır ve bunun keyfiyetini ancak Allah bilir. Diğer bir kısım âlim ise bunu bir teşbih, yani güçlü bir benzetme sayar: En şiddetli sıcak bile cehennem ateşinin yanında ancak bir "nefes" kadardır.

İki yaklaşımın buluştuğu nokta aynıdır. Dünyadaki sıcak, mümin için bir hatırlatıcıdır. Gölgeye kaçtığımız, bir bardak soğuk suya sevindiğimiz şu günler, asıl kaçınılması gereken ateşi düşündürmelidir. Nitekim Kur'an-ı Kerim, sıcağı bahane ederek seferden geri kalanlara şu cevabın verilmesini emreder:

وَقَالُوا لَا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّۗ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ اَشَدُّ حَرًّاۚ لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ

"Bir de 'Bu sıcakta sefere çıkmayın' dediler. De ki: Cehennem ateşi daha sıcaktır. Keşke anlayabilselerdi." (Tevbe, 81)

Ayet, konforu imanın önüne koyan bir zihniyeti eleştirir. Mesele yazın sıcağı değil; o sıcağın bize neyi hatırlatması gerektiğidir.

Sıcağın Öğrettiği Sünnet: İbrâd

Bu hadisin güzel taraflarından biri, ibret verirken aynı zamanda bir kolaylık göstermesidir. Resûlullah (s.a.s.) sıcak şiddetlendiğinde öğle namazını ilk vaktinde değil, ortalığın biraz serinlediği vakte bırakmayı tavsiye etmiştir. Fıkıhta buna ibrâd denir. Yani kavurucu saatlerde namazı biraz geciktirmek terk değil, bizzat sünnete uymaktır. Konuyu ayrıntılarıyla öğle namazını serinliğe bırakmak (ibrâd) yazımızda işlemiştik.

Din, zorlaştırmak için değil, kulluğu her şartta yaşatmak için gelmiştir. Sıcak günlerde bu dengeyi görmek, hadisin ikinci büyük dersidir.

Aşırı Sıcak Günlerde Müminin Yapacakları

Böyle günlerde mümin, hem kendini hem çevresini gözetir. Öne çıkan birkaç güzel davranışı hatırlayalım:

• Su ikram etmek: Susayana su vermek, dinimizde en faziletli sadakalardandır. Resûlullah (s.a.s.), susuzluktan toprağı yalayan bir köpeğe su veren kişinin bağışlandığını haber vermiş; "Her canlıya yapılan iyilikte sevap vardır" buyurmuştur (Buhârî, Müsâkât 9; Müslim, Selâm 2244). Kapı önüne konan bir kap su, kuşlar ve sokak hayvanları için bile sadakadır.
• Yangına karşı dikkat: Yetkililer bugünlerde en küçük kıvılcımın felakete dönüşebileceği uyarısını yapıyor. Piknik ateşi, izmarit, anız yakma... Bunların sebep olacağı bir orman yangını, kul hakkının ve tabiata karşı sorumluluğumuzun en ağır ihlallerindendir. Tedbir almak dinî bir vecibedir; çünkü İslam'da başkasına zarar vermek de zarara zararla karşılık vermek de yasaklanmıştır (İbn Mâce, Ahkâm 2340).
• Çalışanı gözetmek: Güneş altında çalışanların yükünü hafifletmek, mola ve su hakkını gözetmek işverenin ve hepimizin insani borcudur.
• Şükür ve dua: Gölge, su ve serinlik birer nimettir. Nimeti fark etmek şükrü, sıcağın şiddeti ise duayı hatırlatır.

Sıcak Günlerde Okunacak Dua

Resûlullah'ın (s.a.s.) dilinden düşürmediği dualardan biri, cehennem azabından Allah'a sığınmaktır: "Allahümme innî eûzü bike min azâbi cehennem" yani "Allah'ım, cehennem azabından sana sığınırım" (Müslim, Mesâcid 588). Sıcağın bunalttığı bir anda bu duayı okumak, dünyadaki hâlimizi ahiret bilinciyle buluşturur. Ayrıca serinlik ve rahmet için yağmur duası da unutulmamalıdır; kuraklığın hissedildiği bu yaz günlerinde gönüller zaten o rahmeti bekliyor.

Sıkça Sorulan Sorular

"Sıcağın şiddeti cehennemin nefesindendir" hadisi sahih mi?

Evet. Hadis, Buhârî (Mevâkîtü's-salât 9) ve Müslim'de (Mesâcid 615) yer alır; sıhhati konusunda tereddüt yoktur. Cehennemin iki nefesiyle ilgili rivayet de aynı şekilde her iki kaynakta mevcuttur.

Sıcaktan şikâyet etmek günah mı?

Havanın sıcak olduğunu söylemek şikâyet değil, bir durumu ifade etmektir; bunda sakınca yoktur. Kadere isyan eden, nimeti unutturan bir söylenme hâline dönüşmesi ise doğru değildir. Mümin sıcağı ibret vesilesi yapar, diliyle de sabır ve şükür arasında kalır.

İbrâd nedir, hangi namazda yapılır?

İbrâd, şiddetli sıcakta öğle namazını vaktin başından biraz sonraya, serinliğe bırakmaktır. Bizzat Resûlullah'ın (s.a.s.) tavsiyesidir ve yalnızca öğle namazı için söz konusudur; namaz yine kendi vakti içinde kılınır.

Sıcak günlerde hangi dua okunur?

Cehennem azabından sığınma duası ("Allahümme innî eûzü bike min azâbi cehennem") ile bol bol istiğfar ve salavat okunabilir. Susayana su ikram etmek de fiilî bir dua sayılır; kulu Allah'ın rahmetine yaklaştırır.

Sözün özü: Yazın kavurucu günleri mümin için sıradan bir hava durumu değildir. Sıcağın şiddeti, cehennem gerçeğini; gölge ve su, cennet nimetini hatırlatır. Bu hatırlayış, sıcak bir yaz gününü bile ibadete çevirir.