Yağmur Duası (İstiska) Nasıl Yapılır?

Yağmur duası, kuraklık zamanında insanların bir araya gelip tövbe ve istiğfarla Allah'tan yağmur istemesidir. Sünnette bunun iki şekli vardır: açık alanda topluca yapılan dua ve iki rekâtlık istiska namazı. İkisinin de özü aynıdır — önce günahlardan dönmek, sonra el açmak.

Bu yaz Türkiye'nin geniş bir bölümünde barajlar dip seviyeleri gördü; birçok şehirde günlerce süren kesintiler başladı. Camilerde, köy meydanlarında, harman yerlerinde yeniden yağmur duasına çıkılıyor. Peki bu duanın dindeki yeri nedir, nasıl yapılır, ne okunur?

İstiska ne demek?

Sözlükte "su istemek" anlamına gelen istiska, ıstılahta kuraklık ve susuzluk zamanında Allah'tan yağmur talep etmektir. Yalnız kişinin kendi başına ettiği dua da bu kapsamdadır; ama asıl bilinen şekli, insanların topluca sahraya çıkıp ellerini kaldırmasıdır.

Kur'an, yağmurla bağışlanma arasında doğrudan bir bağ kurar. Nûh (a.s.) kavmine seslenirken şöyle der:

فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا ۝ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُمْ مِدْرَارًا

"Dedim ki: Rabbinizden bağışlanma dileyin; çünkü O çok bağışlayıcıdır. (Bağışlanma dileyin ki) üzerinize gökten bol bol yağmur indirsin." (Nûh, 10-11)

Ayetin sıralaması dikkat çekicidir: önce istiğfar, sonra yağmur. Yani istiska sadece bir talep merasimi değil, bir hâl değişikliği çağrısıdır. Bu yüzden âlimler yağmur duasına çıkmadan önce kul haklarının iade edilmesini, varsa haksız kazançtan uzaklaşılmasını, sadaka verilmesini tavsiye etmişlerdir.

Peygamber Efendimiz nasıl dua etti?

Sahih rivayetlerde birkaç farklı uygulama görüyoruz. Bunların hepsi meşrudur; biri diğerini iptal etmez.

Birincisi: minberden, namazsız dua. Enes b. Mâlik (r.a.) anlatıyor: Bir cuma günü, Efendimiz (s.a.s.) hutbe okurken bir adam kalktı ve "Ey Allah'ın Resûlü! Hayvanlar telef oldu, yollar kesildi; Allah'a dua et de bize yağmur versin" dedi. Resûlullah ellerini kaldırdı ve üç kez "Allāhümme eğisnâ" (Allah'ım, bize yağmurunla imdat et) diye dua etti. Enes der ki: Gökyüzünde bir bulut parçası bile yoktu; dua biter bitmez bulutlar toplandı ve bir hafta boyunca yağmur yağdı. (Buhârî, İstiskā 6; Müslim, İstiskā 8)

İkincisi: sahraya çıkıp iki rekât namaz. Abdullah b. Zeyd'in (r.a.) rivayetine göre Efendimiz (s.a.s.) yağmur duası için musallâya çıktı, kıbleye yöneldi, ridâsını (üst elbisesini) ters çevirdi ve iki rekât namaz kıldırdı. (Buhârî, İstiskā 1, 4; Müslim, İstiskā 1-2)

Elbisenin ters çevrilmesi, "hâlin değişmesi" temennisini simgeleyen bir davranıştır. Zorunlu değildir; sünnete uymak niyetiyle yapılır.

İstiska namazı nasıl kılınır?

Burada bilinen bir görüş farkı var, onu olduğu gibi aktarmak gerekir. Hanefî mezhebinin kurucusu İmam Ebû Hanîfe'ye göre istiska için cemaatle kılınan müstakil bir namaz ve hutbe sünnet değildir; asıl olan topluca dua, tövbe ve istiğfardır. İmâmeyn (Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed) ile diğer üç mezhebe göre ise iki rekât namaz kılınır, ardından hutbe okunur. Fıkıh kaynaklarının çoğunda bu ikinci uygulama tercih edilmiştir; ancak birincisini yapan da sünnetin dışına çıkmış olmaz.

Namazlı şekliyle yapılışı özetle şöyledir:

• Ezan ve kamet getirilmez.
• Açık bir alanda, cemaatle iki rekât namaz kılınır; kıraat açıktan (cehrî) yapılır.
• Namazdan sonra imam hutbe okur; hutbede çokça istiğfar edilir, tövbeye ve kul hakkını iadeye çağrılır.
• Eller semaya kaldırılarak uzun uzun dua edilir. Duada avuç içleri yukarı bakar; bazı rivayetlere dayanarak, belânın kalkması için avuçların ters çevrilmesi de âlimlerce câiz görülmüştür.
• Üç gün üst üste çıkılması, bu günlerde oruç tutulması ve sadaka verilmesi müstehap sayılmıştır.

Şâfiî fıkhında namazın bayram namazı gibi ilâve tekbirlerle kılınacağı belirtilir. Hanefî uygulamasında böyle bir ilâve tekbir yoktur. Bulunduğunuz yerdeki uygulama hangi mezhebin usulüne göre yapılıyorsa ona uymak, cemaati bölmemek açısından daha isabetlidir.

Yağmur duasında ne okunur?

Efendimiz'den (s.a.s.) nakledilen dualar arasında en bilineni şudur:

اللَّهُمَّ اسْقِنَا غَيْثًا مُغِيثًا هَنِيئًا مَرِيئًا نَافِعًا غَيْرَ ضَارٍّ عَاجِلًا غَيْرَ آجِلٍ

"Allāhümme'skinâ ğaysen muğīsen henîen merîen, nâfian ğayra dârrin, âcilen ğayra âcil."
"Allah'ım! Bize imdada yetişen, içimize sinen, âfiyet veren, zarar değil fayda getiren, gecikmeden erişen bir yağmur ver." (Ebû Dâvûd, İstiskā 2)

Duanın içindeki "zarar değil fayda getiren" kaydı önemlidir. İstenen şey sadece su değil, bereketli sudur; sel olup yıkan değil, toprağa sinen su.

Bunun yanında Fâtiha, İhlâs, kısa sûreler, salavât-ı şerîfe ve kişinin kendi diliyle yaptığı dualar okunabilir. Duanın Arapça olma şartı yoktur; insan en iyi bildiği dille yalvarır.

Dua edip tedbiri bırakmak olur mu?

Burası, bu yaz en çok konuşulması gereken kısım. Kuraklık için el açan bir toplumun, aynı zamanda suyu israf etmemesi gerekir. Dua ile tedbir birbirinin alternatifi değildir; ikisi birlikte yürür. Efendimiz'in (s.a.s.) bir müdd (yaklaşık bir buçuk litre kadar) su ile abdest alıp bir sâ' su ile guslettiği sahih olarak nakledilmiştir (Buhârî, Vudû' 47; Müslim, Hayz 51). Kaynağı bol iken bile ölçülü davranan bir peygamberin ümmeti, kaynağı azalırken savurgan olamaz.

Aynı şekilde şebeke kaçaklarını onarmak, tarımda damla sulamaya geçmek, evde musluğu boşa akıtmamak — bunların hepsi duanın ameli tarafıdır. Kuraklığın bir kısmı gökten, bir kısmı elimizden gelir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yağmur duası ne zaman yapılır?

Kuraklığın başladığı, yağışların gecikmesiyle ekinlerin ve su kaynaklarının zarar gördüğü zamanlarda yapılır. Belirli bir günü yoktur; ihtiyaç hâsıl olduğunda çıkılır. Üç gün üst üste tekrar edilmesi müstehap görülmüştür.

İstiska namazı kaç rekâttır?

Kılındığı takdirde iki rekâttır ve açıktan okunur. Ezan ve kamet getirilmez. Hanefî mezhebinde İmam Ebû Hanîfe'ye göre bu namaz sünnet değildir; onun görüşüne göre topluca dua ve istiğfar yeterlidir. Her iki uygulama da kaynaklarda yer alır.

Yağmur duasına kadınlar ve çocuklar katılabilir mi?

Evet. Kaynaklarda yağmur duasına yaşlıların, çocukların ve kadınların da katılmasının duanın kabulüne vesile olması umuduyla tavsiye edildiği belirtilir. Bazı rivayetlerde hayvanların da meydana çıkarıldığı aktarılır.

Yağmur duası yaptık ama yağmur yağmadı, ne anlama gelir?

Dua bir sipariş değildir. Allah duayı ya istenen şekilde, ya daha hayırlısıyla, ya da âhirete saklayarak karşılar. Yağmurun gecikmesi duanın boşa gittiği anlamına gelmez; ısrarla tekrar etmek, tövbeyi ve tedbiri artırmak gerekir.

Evde tek başına yağmur duası edilebilir mi?

Edilebilir. Cemaatle yapılması daha faziletlidir; fakat kişi kendi başına da istiğfar edip yağmur isteyebilir. Sünnette geçen duaları okuması güzeldir.