Hümeze Sûresi 1. Âyet Tefsiri — Zâdü'l-Mesîr fî İlmi't-Tefsîr
İbn Cevzî
104-HÜMEZE SÛRESİ
Mekke'de inmiştir. 9 ayettir.
Bu da ittifakla Mekki’dir.
Müfessir Hibetullah şöyle demiştir: Onun Medine'de indiği de söylenmiştir.
Müfessirler bunun belli bir şahıs hakkında mı yoksa genel olarak mı indiğinde ihtilaf etmiş, iki görüş belirtmişlerdir:
Birincisi: Belli bir şahıs hakkında inmiştir.
Sonra bunda da altı görüş vardır:
Birincisi: Ahnes b. Şerik, bunu da Ebû Salih, İbn Abbâs’tan rivayet etmiş: Süddi ile İbn Saib de böyle demişlerdir.
İkincisi: As b. Vail es - Sehmi, bunu da Urve, demiştir.
Üçüncüsü: Cemil b. Amir, bunu da İbn Ebi Necih, demiştir.
Dördüncüsü: Velid b. Muğire, bunu da İbn Cüreyc ile Mukâtil, demişlerdir.
Beşincisi: Ümeyye b. Halef, bunu da İbn İshak, demiştir.
Altıncısı: Übey b. Halef, bunu da Maverdi nakletmiştir.
İkincisi: O belli bir şahıs hakkında değil, genel olarak inmiştir. Bunu da Mücâhid, demiştir.
Bismillahirrahmanirrahim
1
Vay haline her arkadan çekiştirenin, çok ayıplayanın.
"Veylün liküllî hümezetin lümezeh":
Hümeze ile lümezede ikisi aynı manaya mıdır yoksa farklı mıdırlar diye iki görüş halinde ihtilaf etmişlerdir.
Birinci görüş: Onlar farklıdır,
sonra bunlarda yedi görüş vardır:
Birincisi: Hümeze: Gıybet eden, lümeze de: Ayıplayandır. Bunu da İbn Abbâs, demiştir.
İkincisi: Hümeze: İnsanı yüzüne karşı ayıplayan, lümeze de: Arkasından ayıplayandır. Bunu da Hasen, Atâ’ ve Ebû’l - Âliyye, demişlerdir.
Üçüncüsü: Hümeze insanlara lâf atan, lümeze de: İnsanların soylarına lâf atandır, bunu da Mücâhid, demiştir.
Dördüncüsü: Hümeze: Gözle ayıplayan, lümeze de: Dille ayıplayandır, bunu da Katâde, demiştir.
Beşincisi: Hümeze: İnsanlara eliyle işaret edip vurandır, lümeze de: Onlara diliyle eziyet edip söyleyendir. Bunu da İbn Zeyd, demiştir.
Altıncısı: Hümeze: Dili ile eziyet eden, lümeze de gözü ile işaret edendir. Bunu da Süfyan Sevri, demiştir.
Yedincisi: Hümeze: Gıybet edendir, lümeze de: insana yüzüne karşı dil uzatandır. Bunu da Mukâtil, demiştir.
İkinci görüş: Hümeze: Ayıplayan, dil uzatandır, lümeze de aynıdır. Hemz’in aslı: İtmektir, bunu da İbn Kuteybe, demiştir.
Zeccâc da şöyle demiştir: Hümeze ve lümeze: İnsanları arkadan çekiştiren ve onları küçük düşürendir. Şair de şöyle demiştir:
Sana rastladığım zaman istemeyerek yüzüme gülüyorsun,
Kaybolduğum zaman da beni iğneliyorsun.