Talak Sûresi 1. Âyet Tefsiri — Kurtubî Tefsiri (el-Câmi' li-Ahkâmi'l-Kur'ân)
Ebû Abdullah el-Kurtubî
TALÂK SÛRESİ
Rahmân ve Rahîm Allah'ın İsmi ile
Bütün ilim adamlarının görüşüne göre Medine'de inmiştir. Onbir ya da oniki âyet-i kerimedir.
1
Ey Peygamber! Kadınları boşadığınız zaman iddetleri vaktinde boşayın ve o İddeti sayın, Rabbiniz olan Allah'tan korkun. -Apaçık bir hayasızlıkta bulunmaları hali dışında- evlerinden onları çıkarmayın, onlar da çıkmasınlar. İşte bunlar Allah'ın sınırlarıdır. Kim Allah'ın sınırlarını aşarsa, şüphe yok ki kendi kendisine zulmetmiş olur. Bilemezsin, belki Allah bundan sonra bir iş peyda ediverir.
Bu âyete dair açıklamalarımızı ondürt başlık halinde sunacağız:
1- Âyetin Nüzul Sebebi:
"Ey Peygamber! Kadınları boşadığınız zaman..." âyetinde hitap Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)'adır. Ona tazim ve tefhim olsun diye çoğul lâfzı ile muhatab alınmıştır.
İbn Mace'nin Sünen'inde Said b. Cübeyr'in, İbn Abbâs'tan, onun Ömer b. el-Hattâb'tan rivâyetine göre Rasûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) Hafsa (radıyallahü anha)'yı boşamış sonra ona ric'at (dönüş) yapmıştır İbn Mâce, I, 650; Hâkim, Müstedrek, 11, 215; Ebû Dâvûd, II, İS5; Nesâî, VI, 213
Katade, Enes'ten şöyle dediğini rivâyet etmektedir: Rasûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) Hafsa (radıyallahü anha)'yı boşadı. O da ailesinin yanına gitti. Yüce Allah Hz. Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)e:
"Ey Peygamber! Kadınları boşadığınız zaman iddetleri vaktinde boşayın" âyetini indirdi. Ona: Hafsa'ya ric'at yap, çünkü o çok namaz kılan, çok oruç tutan birisidir ve o senin cennetteki hanımlarındandır, denildi. Bunu el-Maverdî, el-Kuşeyrî ve es-Sa'lebî zikretmiştir.
İbn Kesîr, Tefsir, IV, 37H
el-Kuşeyrî ayrıca şunu da rivâyet etmektedir: Onun ailesinin yanına çıkıp gitmesi hakkında da yüce Allah'ın:
"Evlerinden onları çıkarmayın"
âyeti nazil oldu.
el-Kelbî dedi ki: Bu âyetin nüzul sebebi Rasûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem)'ın Hafsa'ya kızgınlığıdır. Ona gizlice bir sır söylediğinde bu sırrı Âişe'ye açıklayınca, Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) da onu bir defa boşadı, bunun üzerine bu âyet-i kerîme indi.
es-Süddî dedi ki: Âyet, Abdullah b. Ömer hakkında inmiştir. O, hanımını ay hali iken bir defa boşadı. Rasûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) ona hanımına ric'at yapmasını, sonra da temizleninceye ve ay hali oluncaya, sonra bir daha temizleninceye kadar nikâhı altında tutmasını emretti. Eğer yine onu boşamak istiyor ise onunla cima yapmaksızın temizleneceği vakit onu boşasın. İşte yüce Allah'ın hanımların süresi içerisinde boşamalarını emretmiş olduğu iddet budur.
Buhârî, V, 2011; Müslim, II, 1093. 1094, 109î. 1097; Tirmizi III, 479; Dârimî, 11. ny. Darakutni, IV, 5, fi, 28; Ebû Dâvûd, 11. 255, 256; Nesâî, VI, 13M, 141. 212; İbn Mâce, 1. 651, 652: Muvatta’, II. 576; Müsned, 1, <İ3, II, '&, î«. 1^, 1^»
Şöyle de denilmiştir: Bazı erkekler Abdullah b. Ömer'in yaptığının benzerini yaptılar. Abdullah b. Amr b. el-Âs, Amr b. Said b. el-Âs ile Utbe b. Gazvan bunlardandır. Âyet-i kerîme onlar hakkında inmiştir.
İbnu'l-Arabi dedi ki: Bütün bunlar her ne kadar sahih değil iseler de, birinci görüş daha uygun görülmektedir. Bunda daha sahih olan da bunun yeni bir şer'î hükmün açıklaması olduğudur.
Âyetin Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)'a hitab olmakla birlikte maksadın onun ümmeti olduğu da söylenmiştir. Muhataptan gaibe farklı lâfızlarla hitap etmiş bulunmaktadır. Bu, fasih bir anlatını tarzıdır. Nitekim yüce Allah:
"Hatta siz gemilerde bulunduğunuz zaman, onlar da içindekileri güzel bir rüzgar ile götürüp..." (Yûnus, 10/22) diye buyurmaktadır. Âyetin takdiri şöyledir: Ey Peygamber! Sen onlara: "Kadınları boşadığınız zaman İddetleri vaktinde boşayın" de. İşte bu da tefsir âlimlerinin, burada hitap yalnız ona yönelik olmakla birlikte, mana hem kendisini, hem mü’minleri kapsamaktadır. Yüce Allah mü’minlere hitab etmek istediğinde ona: "Ey nebi: peygamber" âyeti ile taltifte bulunmuştur. Eğer hitab hem lâfız, hem mana itibariyle ona yönelik ise: 'Ey Rasûl' diye ona hitab etmiştir.
Derim ki: İddet ile ilgili hükümlerin ensardan Yezid b. es-Sekenin kızı Esma hakkında nazil oluşu bu görüşün doğruluğuna delildir. Ebû Davud'un Kıtab'ında (Sünen'inde) ondan gelen rivâyette belirtildiğine göre Esma Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)'ın döneminde (kocası tarafından) boşandı. Henüz boşanan kadının iddeti hakkında bir hüküm yoktu. Yüce Allah, Esma boşanınca boşamak için iddet hükmünü indirdi. Böylece, boşamak dolayısıyla iddetin hakkında indiği ilk kişi o oldu. Ebû Dâvûd, II, 235; Beyhaki, es-Sünenü'l-Kübrâ, VII. i M
Bundan maksadın Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)'a tazim maksadıyla nida olduğu ve sonradan:
"Kadınları boşadığınız zaman"
diye buyurulduğu da söylenmiştir. Bu da (bu yönüyle yüce Allah'ın: "Ey îman edenler! İçki, kumar, putlar ve fal okları şeytanın pis işlerindendir" (el-Mâide, 5/90) âyetine benzer. Onların öncelikleri ve üstünlükleri dolayısıyla yüce Allah mü’minleri önce sözkonusu etmiş, sonra da: "İçki, kumar, putlar ve fal okları" diye buyurmuştur.
2- Boşamanın Aleyhine Dair Bazı Rivâyetler ve "Boşama" Lâfzı ile Birlikte İstisna Yapmanın (İnşaallah Demenin) Hükmü:
es-Sa'lebi’nin rivâyet ettiğine göre İbn Ömer şöyle demiştir: Rasûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki:
"Şüphesiz ki Allah tarafından en cok buğzedîlen helâl talâktır."
Ebû Dâvûd, II, 255; İbn Mâce, I, 650
Ali
(radıyallahü anh)'dan rivâyete göre Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) şöyle buyurmuştur:
"Evleniniz fakat boşamayınız. Çünkü boşamaktan dolayı hiç şüphesiz Arş sarsılır."
Ebû Mûsa'dan şöyle dediği rivâyet edilmiştir. Rasûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki;
"Bir şüpheden olması müstesna kadınları boşamayın.
Münâvî, Feydu’l-Kadir, V, 442: 'İbn Asâkir.
Çünkü muhakkak aziz ve celil olan Allah, tat alan erkekleri de, tat alan kadınları da sevmez."
Bezzâr, Müsned, VIII, 71; Teberânî, Evsat, VIII, 24.
Enes'ten şöyle dediği rivâyet edilmiştir. Rasûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki:
"Münafıktan başka hiçbir kimse ne talâk ile yemin…